Met de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) hebben Rijk, gemeenten, provincies en waterschappen voor het eerst een gezamenlijke strategie voor het realiseren van een digitale overheid. Dit heeft als doel als één overheid taken betrouwbaar, efficiënt en verantwoord uit te blijven voeren voor burgers en ondernemers die kunnen rekenen op veilige, toegankelijke en betrouwbare digitale dienstverlening. 

De NDS gaat:  

• standaardiseren waar nodig;  
• bundelen van investeringen en capaciteit;   
• actief sturen op uitvoering en opschaling.   

De NDS kent zes prioriteiten: cloud, data, artificiële intelligentie, burger en ondernemer centraal, digitale weerbaarheid en autonomie en tot slot digitaal vakmanschap. In deze reeks artikelen lichten we toe. In dit artikel staat digitale weerbaarheid centraal. 

Voor deze serie artikelen is beperkt gebruik gemaakt van AI. Bij onderstaand artikel is geen gebruik gemaakt van AI.

Digitale weerbaarheid als prioriteit

Digitale weerbaarheid (en autonomie) is als één van de zes prioriteiten opgenomen in de Nederlandse Digitaliseringsstrategie. Hiermee vormt informatiebeveiliging ook een van de speerpunten uit deze strategie en wordt er ingegaan op hoe de overheid zich weerbaar kan maken tegen de risico’s in het digitale domein. Vanuit deze prioriteit zijn er drie strategische doelen voor ogen: 

1. Een overheidsbrede aanpak voor digitale weerbaarheid en digitale autonomie, inclusief collectieve oplossingen 
2. Continue verbetering van digitale weerbaarheid, onder meer door oefeningen 
3. Overheidsbrede aanpak op quantumveilige cryptografie. 

 Opvallend is dat de nadruk ligt op een overheidsbrede aanpak, waarbij er enerzijds gewerkt wordt aan eenduidigheid in de manier waarop we zaken aanpakken en die aanpak anderzijds ook moet zorgen voor concrete oplossingen, door een collectieve aanpak. Veel hiervan is op zichzelf niet per se nieuw, maar het biedt in elk geval een kans om het op een samenhangende manier en met een concrete richting vorm te geven. Voor gemeenten liggen daarin verschillende mogelijkheden, hoewel sommige onderdelen wellicht ook voor een déjà vu zorgen. 

Herkenbaar voor gemeenten?

De NDS onderkent dat individuele overheidsorganisaties vaak worstelen om aan alle veiligheidseisen te voldoen. Bij gemeenten speelt dit een belangrijke rol, omdat met name kleinere gemeenten er vaak niet in slagen om een aantal belangrijke bouwstenen rondom digitale weerbaarheid voor elkaar te krijgen. Denk hierbij aan zaken als SIEM en SOC.1 Eerdere pogingen om dit collectief voor gemeenten te organiseren, onder de vlag van GGI veilig, zijn jammerlijk gestrand. Nu is het voornemen om met een federatief SOC-stelsel alsnog in deze behoefte te voorzien.  

Voor gemeenten past dit in de trend van het collectief digitaliseren, waar ook de VNG zich nadrukkelijk mee bezighoudt. Deze ontwikkelingen zijn dan ook aan elkaar verbonden. Binnen dit VNG-kader is digitale veiligheid dan ook een belangrijke ontwikkeling. 

Collectief als kans en uitdaging

Voor gemeenten ligt hierin de uitdaging én kans om kennis, capaciteit en expertise te bundelen en om een leidraad te vinden om hun visie op informatiebeveiliging beter op elkaar af te stemmen. Kans omdat er veel winst te behalen valt bij werkzaamheden die voor veel gemeenten nagenoeg hetzelfde. Uitdaging, omdat het daadwerkelijk organiseren van dit collectief in de praktijk altijd een lastige opgave is gebleken.
Gemeenten doen er goed aan om bij deze beweging aan te haken. Tegelijkertijd kan er ook al concrete winst behaald worden door bijvoorbeeld op regionaal niveau kennisdeling te organiseren en op die manier wellicht ook met een gezamenlijke bril naar de landelijke collectivisering te kijken.  

Wat kunnen gemeenten nu al concreet doen?

Breng gemeenschappelijkheden in kaart, voor zover nog niet bekend en deel assessments zoals DPIA’s of verbeteracties uit audits of gap-analyses. Zeker in regio’s waar bijvoorbeeld de ICT al collectief georganiseerd is, bijvoorbeeld in de vorm van een shared service center, ligt het erg voor de hand om aan een gezamenlijke visie op bijvoorbeeld informatiebeveiliging te werken.

Zeker zolang de concrete vruchten van de NDS nog niet rijp zijn is dit een goede manier om er aandacht voor te vragen, maar ook al gelijk stappen te zetten die bijdragen aan de doelstellingen van de NDS. Daarnaast kunnen gemeenten nu ook al voorsorteren op de NDS door dit mee te nemen bij het opstellen of herzien van beleid en visiestukken. Dat zorgt ervoor dat de aansluiting bij een dergelijke landelijke strategie verankerd is in beleid en uitgangspunten. Dat geldt overigens niet alleen voor informatiebeveiliging, maar voor informatievoorziening in brede zin.  

Die verankering is broodnodig voor gemeenten. De ervaring is namelijk dat de vakspecialisten, zoals CISO’s bij informatiebeveiliging, vaak prima tussen de oren hebben wat er landelijk speelt en wat daarin belangrijk is, maar dat de vertaling naar de praktijk van de eigen organisatie en het borgen daarvan toch lastiger blijkt.

Meer weten? 

Voor meer informatie over digitale weerbaarheid en hoe je op een praktische manier aan de slag kunt, kun je contact opnemen met Wouter Le Febre via de contactpagina.