Een ambtenaar in Nederland is over het algemeen gezagsgetrouw. Er zal zelden buiten de muren van de organisatie een ambtenaar opstaan tegen een bestuurder. En zo hoort het in onze rechtstaat ook. Bestuurders zijn verantwoordelijk en ambtenaren adviseren en voeren vervolgens besluiten van bestuurders uit.

Maar soms is het toch nodig dat er iemand opstaat en duidelijk maakt dat een bestuurlijke keuze gewoon niet kan. Niet kan, omdat de keuze een bijl zet aan de wortels van onze samenleving. Het verkopen van Solvinity is zo’n keuze.

Nederland is een democratie, waarin bestuurders zich laten ondersteunen door ambtenaren en zich eventueel laten adviseren door deskundigen van buiten de overheid. Het proces dat hierbij vrijwel altijd op dezelfde manier verloopt is de voorbereiding van het uiteindelijke besluit. De verschillende deskundigen kijken naar specifieke onderdelen die relevant zijn voor het maken van de juiste keuze. En kijken dan naar technische, economische, maatschappelijke of andere elementen die de keuze beïnvloeden. En in de bureaucratische molen komen ze vanuit hun specifieke deskundigheid op het door hen onderzochte terrein daardoor vaak tot een positief advies.

Maar het uiteindelijke besluit wordt genomen op basis van het totaal van deze adviezen. En juist daar zit de kneep. Meerdere positieve adviezen leiden uiteindelijk heel vaak tot een positief besluit. Dat ook nog eens, al was het een olietanker, vrijwel niet meer is om te draaien als blijkt dat het geen juiste keuze was, omdat de totale maatschappelijke impact helemaal niet positief blijkt te zijn.

Solvinity is daar een prachtig voorbeeld van. Een bijna niet te stoppen olietanker die onze DigiD in handen zou geven van een Amerikaans bedrijf. Pas door het laatste adviesorgaan is een negatief advies gegeven. Er bleken voor die tijd al handtekeningen te zijn gezet. Maar dit advies was negatief, waardoor het kabinet de boel toch kon terugdraaien.
Je mag het misschien niet denken, maar zou het toch niet het geitenpaadje zijn geweest om als kabinet een blamage te voorkomen? Ik twijfel.

Maar goed…  eigenlijk gaat dit hele verhaal maar om één man: Pieter van Oordt, de privacy-ambtenaar van Logius. Een gezagsgetrouwe ambtenaar die niet alleen een negatief advies gaf, maar vervolgens de moed had om op te staan tegen zijn eigen werkgever om te voorkomen dat DigiD in Amerikaanse handen zou komen.
Hij is wat mij betreft een held. We kunnen er lang en breed over praten, maar door zijn toedoen is de olietanker tot stoppen gebracht. Door zijn keus om eventueel een rechtszaak starten tegen de Staat over de overname van Solvinity, heeft hij Nederland wakker gemaakt. En het kabinet is behoed voor een blamage. DigiD blijft in Nederlandse handen.

Wat mij betreft zou hij een lintje moeten krijgen.

Meer weten?

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Eric Leroi via de contactpagina.